Wracam do stanowiska Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej Senat Rzeczypospolitej Polskiej dotyczącego ochrony dzieci w kryzysie rozstania rodziców 🔹
Kilka miesięcy temu informowałam o stanowisku przyjętym przez Komisję po debacie poświęconej sytuacji dzieci doświadczających konfliktu okołorozstaniowego, która odbyła się z mojej inicjatywy.
Skierowaliśmy wówczas konkretne rekomendacje do właściwych resortów oraz Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak.
📄 Komisja otrzymała odpowiedź Ministerstwo Sprawiedliwości.
Ponieważ nie mam możliwości załączenia tutaj całego dokumentu, chcę możliwie dokładnie przedstawić najważniejsze informacje przekazane przez resort.
I muszę powiedzieć, że z satysfakcją przyjmuję fakt, że wiele problemów wskazanych przez Komisję jest już przedmiotem konkretnych prac legislacyjnych.
Co dokładnie wynika z odpowiedzi Ministerstwa?
⚖️ 1. PIECZA WSPÓŁDZIELONA
Ministerstwo kontynuuje prace nad kompleksową reformą prawa rodzinnego i sądownictwa rodzinnego.
Jednym z jej elementów jest projekt ustawy wprowadzający do polskiego prawa podstawę materialnoprawną orzekania pieczy współdzielonej, dotychczas nazywanej opieką naprzemienną.
Projekt został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD349.
Zakłada możliwość powierzenia rodzicom bieżącej pieczy nad dzieckiem naprzemiennie, w powtarzających się, choć niekoniecznie porównywalnych okresach.
Ministerstwo wskazuje, że rozwiązanie ma służyć szybszej stabilizacji sytuacji dzieci, równemu podziałowi obowiązków rodzicielskich oraz przeciwdziałaniu separacji dziecka z rodzicem.
Najważniejszą zasadą przy podejmowaniu decyzji ma pozostać dobro dziecka oceniane w okolicznościach konkretnej sprawy.
👨👩👧👦 2. KONTAKTY Z DZIECKIEM I WYKONYWANIE ORZECZEŃ
Trwają również prace nad reformą postępowań dotyczących:
• ustalania kontaktów z dzieckiem,
• wykonywania kontaktów,
• odebrania dziecka, w tym spraw prowadzonych na podstawie Konwencji haskiej z 1980 r.
Celem ma być usprawnienie tych postępowań, zwiększenie skuteczności orzeczeń oraz zapewnienie ich wykonalności.
W sprawach dotyczących wykonywania kontaktów postępowanie ma zostać skrócone i ograniczone do jednego etapu.
⚖️ 3. NOWY MECHANIZM DOTYCZĄCY NIEWYKONYWANIA KONTAKTÓW
Projekt przewiduje, że już na etapie ustalania kontaktów sąd będzie mógł zagrozić wymierzeniem grzywny na wypadek późniejszego niewykonywania lub niewłaściwego wykonywania obowiązków wynikających z ustalonych kontaktów.
Nie oznacza to wymierzenia grzywny na etapie ustalania kontaktów. Jej wymierzenie miałoby następować dopiero na etapie postępowania o wykonywanie kontaktów – w przypadku niewykonania lub niewłaściwego wykonania wynikających z nich obowiązków.
Projekt zakłada przy tym odejście od obecnego mechanizmu sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego do kontaktów lub osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, i zastąpienie go grzywną na rzecz Skarbu Państwa.
Przy wymierzaniu grzywny sąd miałby uwzględniać nie tylko sytuację majątkową danej osoby, ale również stopień i wagę naruszenia obowiązków.
👧 4. AUTONOMICZNA WOLA DZIECKA
Ten fragment odpowiedzi uważam za szczególnie istotny.
Projekt przewiduje możliwość wykazania, że niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie obowiązków związanych z kontaktem nie wynikało z winy osoby zobowiązanej, lecz m.in. z autonomicznej woli dziecka, a osoba ta dołożyła wszelkich starań, aby kontakt został wykonany prawidłowo.
To ważne, ponieważ w centrum postępowania musi pozostawać nie tylko samo wykonanie orzeczenia, ale również rzeczywista sytuacja dziecka.
🚨 5. UPORCZYWE NIEWYKONYWANIE ORZECZEŃ
Ministerstwo zapowiada również zmiany w Kodeksie karnym.
Mają one dotyczyć m.in. uporczywego niewykonywania obowiązku zapewnienia kontaktów poprzez utrudnianie lub udaremnianie odebrania dziecka osobie uprawnionej do kontaktów.
Projektowane sankcje mają również obejmować uchylanie się od wykonania orzeczonego przez sąd obowiązku wydania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką oraz utrudnianie lub udaremnianie wykonania takiego orzeczenia.
👮 6. BEZPIECZNE WYKONYWANIE ORZECZEŃ O ODEBRANIU DZIECKA
Planowane zmiany mają usprawnić również postępowania dotyczące wydania i przymusowego odebrania dziecka.
Ministerstwo przewiduje m.in. wzmocnienie wsparcia udzielanego kuratorowi przez Policję i inne organy oraz instytucje.
Jednocześnie resort przypomina, że od 2025 r. funkcjonuje „Wzór bezpiecznej procedury przymusowego odebrania dziecka” – przewodnik dla kuratorów sądowych i współpracujących z nimi instytucji, którego celem jest zapewnienie prawidłowego i bezpiecznego przebiegu tych czynności.
📚 7. ODRĘBNA USTAWA O POSTĘPOWANIU WYKONAWCZYM W SPRAWACH RODZINNYCH
Ministerstwo opracowuje również projekt ustawy o postępowaniu wykonawczym w sprawach rodzinnych i opiekuńczych.
Ma ona kompleksowo określać m.in. cele i zasady postępowania, właściwość sądu, organy wykonawcze, ich kompetencje oraz prawa i obowiązki uczestników.
Co szczególnie ważne – Ministerstwo wskazuje, że podstawowym celem tego postępowania ma być pomoc oraz ochrona udzielana dziecku i jego rodzinie.
🧠 8. ZMIANY W OZSS
Trwają prace nad zmianami dotyczącymi opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów.
Resort wskazuje na potrzebę dostosowania przepisów do obecnych warunków, doprecyzowania części regulacji dotyczących pracy specjalistów, usprawnienia wykonywania zadań OZSS oraz zwiększenia efektywności naboru kadry.
Komisja podnosiła również problem czasu oczekiwania na opinie oraz potrzebę zwiększenia liczby specjalistów – dlatego ten obszar nadal będzie wymagał naszej uwagi.
🗣️ 9. REPREZENTACJA I WYSŁUCHANIE DZIECKA
W odpowiedzi Ministerstwo przedstawia również rozwiązania, które już obowiązują.
Jednym z nich jest instytucja reprezentanta dziecka, ustanawianego przez sąd opiekuńczy w sytuacji, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka.
Resort przypomina również o przepisach regulujących wysłuchanie dziecka przez sąd.
Dziecko jest wysłuchiwane, jeżeli pozwalają na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości. Jeżeli odmawia udziału w wysłuchaniu, sąd odstępuje od tej czynności.
Co do zasady wysłuchanie powinno odbyć się tylko raz, chyba że dobro dziecka wymaga jego ponownego przeprowadzenia lub samo dziecko zgłosi taką potrzebę.
🎓 10. SZKOLENIA SĘDZIÓW I KURATORÓW
Ministerstwo odnosi się również do potrzeby podnoszenia kwalifikacji osób uczestniczących w postępowaniach rodzinnych.
Sędziowie rodzinni mają obowiązek okresowego doskonalenia zawodowego m.in. w zakresie prowadzenia czynności z osobami małoletnimi, rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka oraz zabezpieczania jego interesu w sytuacji sporu pomiędzy rodzicami lub opiekunami.
W 2025 r. Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury przeprowadziła 7 szkoleń – każde w kilku edycjach – dotyczących tematyki objętej stanowiskiem Komisji. Kolejne zostały zaplanowane na 2026 r.
🤝 Z satysfakcją przyjmuję tę odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości.
Pokazuje ona, że wiele problemów, o których mówili eksperci i praktycy podczas posiedzenia Komisji i które następnie znalazły się w naszym stanowisku, jest przedmiotem konkretnych działań.
Ważne jest dziś stworzenie spójnego systemu ochrony dziecka w kryzysie rozstania rodziców – systemu, w którym instytucje potrafią współpracować, odpowiednio wcześnie rozpoznawać zagrożenia i reagować przede wszystkim z perspektywy dobra dziecka.
Mam też nadzieję, że wraz z wejściem w życie przepisów, nad którymi obecnie pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości, dzięki zaangażowaniu Ministerstwo Edukacji Narodowej powstaną również jasne i praktyczne materiały wspierające dyrektorów szkół, nauczycieli, pedagogów i psychologów w sytuacjach, gdy konflikt między rodzicami przenosi się na teren szkoły. Potrzebne są czytelne zasady postępowania, które pomogą pracownikom oświaty właściwie reagować, rozpoznawać sytuację dziecka i podejmować decyzje przede wszystkim z perspektywy jego dobra i bezpieczeństwa.
Dlatego będę wracać do tego tematu, informować o odpowiedziach kolejnych resortów i instytucji oraz śledzić dalszy przebieg zapowiedzianych prac.
#PrawaDziecka #OchronaDziecka #Senat #PrawoRodzinne #Rodzina #Dziecko #OZSS
